თსუ კავკასიოლოგიის ინსტიტუტი

შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ დაფინანსებული საგრანტო პროექტის კავკასიურ ენათა (აფხაზური, ჩეჩნური, ხუნძური, უდიური, ოსური) პრაქტიკული სახელმძღვანელოები უმაღლესი სასწავლებლებისათვის საემცნიერო სესია

ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში 2015 წლის 30 მარტს, თსუ I კორპუსის 115-3 აუდიტორიაში, 14:00 სთ-ზე გაიმართა სამეცნიერო სესია.

სესიაზე მოხსენებებით გამოვიდნენ: ც. ბარამიძე, კავკასიურ ენათა პრაქტიკული სახელმძღვანელოების შექმნის ისტორიისათვის (პრობლემები დაპერსპექტივები); რ. აბაშია, ხუნძური ენის სწავლების ზოგიერთი საკითხი; ლ. აზმაიფარაშვილი, ხუნძური ენის ლინგვოკულტუროლოგიური შესწავლისთვის; ნ. არდოტელი, ხუნძური ენის გრამატიკული კლასის კატეგორიის სწავლებისათვის; ო. ტიგიევი, ნასესხები ლექსიკა ოსურში; რ. ლოლუა, პირის აღნიშვნის სისტემის თავისებურებანი უდიურ ენაში; ნ. მაჭავარიანი, რ. მარღანია, გარდამავლობის კატეგორიის სწავლებასთან დაკავშირებული პრობლემები აფხაზურში; ნ. რუხაძე, არსებითი სახელის ბრუნების ძირითადი პრინციპები უდიურ ენაში; რ. ფარეულიძე, ვითარებითი ზედსართავი სახელები და ვითარებითი ზმნისართები ჩეჩნურში.

განიხილება პროექტის განხორციელების მდგომარეობა, პრაქტიკული სახელმძღვანელოების შექმნის ისტორია, პრობლემები და პერსპექტივები. ფაქტობრივად, დასრულდა პროექტის ფარგლებში დასახული ამოცანის შესრულება – პრაქტიკული სახელმძღვანელოების შექმნა კავკასიური ენებისათვის; ეს ენებია აფხაზური, ჩეჩნური, ხუნძური, უდიური, რომელთა კურსებიც წლების მანძილზე იკითხებოდა ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიურ ენათა კათედრაზე და იკითხება დღესაც ამავე უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტში. ამავე პროექტის ფარგლებში დამუშავდება პრაქტიკული სახელმძღვანელო ინდოევროპულ ენათა ოჯახის ირანული ჯგუფის ერთი ენისათვის – ოსურისათვის, რომლის სწავლებაც კავკასიოლოგიის ინსტიტუტში შემოღებული იქნა 2007 წელს ამავე ინსტიტუტის სასწავლო პროგრამების ერთ- ერთი ახალი მოდულის – ოსოლოგიის ფარგლებში. ოსური ენა 2007 წლამდე არ ისწავლებოდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. მისი სწავლების შემოღების ინიციატივა კავკასიოლოგიის ინსტიტუტს ეკუთვნის (ოსოლოგიის მოდულის ფარგლებში შემოდის აგრეთვე ოსი ხალხის ისტორიისა და კულტურული ანთროპოლოგიის შემსწავლელი საგნები. ამ მხრივაც პროგრამას ანალოგი არა აქვს).

პროექტის ფარგლებშივე გათვალისწინებული იყო აგრეთვე ხსენებულ ენათა თავისებურებების კვლევა სასწავლო-პრაქტიკული მიზნებისათვის და ამ თავისებურებათა შესახებ, სათანადო ენების მასალის ანალიზის საფუძველზე მომზადდა სპეციალური სამეცნიერო გამოკვლევები. სახელმძღვანელოების განკუთვნილია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის სტუდენტებისათვის (საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამებისათვის). სახელმძღვანელოები გამოადგებათ აგრეთვე ჰუმანიტარულ და სოციალურ მეცნიერებათა სხვა დარგების სპეციალისტებს და კავკასიის ხალხთა ენებით, კულტურითა და ისტორიით დაინტერესებულ პირებს. წარმოდგენილი პროექტის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზანია, რომ კავკასიური ენები შესასწავლად ხელმისაწვდომი გახდეს ფართო საზოგადოებისთვისაც. თანამედროვე განათლების სისტემის მოთხოვნათა შესაბამისად, სასწავლო პროგრამები ითვალისწინებს კავკასიოლოგიის ინსტიტუტში ხსენებულ ენათა პრაქტიკულ სწავლებას, ამ ენების თეორიული გრამატიკის სწავლებასთან ერთად. ამგვარი მიდგომა შეპირობებულია როგორც სამეცნიერო–კვლევითი უნარების გამომუშავების საჭიროებით, ისე პრაქტიკული დანიშნულებითაც, კერძოდ, კომუნიკაციისა და სხვა პრაგმატული საქმიანობისათვის. პროექტის ფარგლებში მომზადდა პრაქტიკული სახელმძღვანელოები, რომლებშიც მოცემულია ელემენტარული გრამატიკა (სიტყვების გამოთქმისა და მოხმარების, წინადადებათა აგების პრაქტიკული წესები), აგრეთვე სასაუბრო მასალა (დიალოგების სახით), ზეპირმეტყველების გასავითარებელი და წერითი სავარჯიშოები. დაერთო ქრესტომათია (სხვადასხვა ჟანრის საკითხავი ტექსტები) და სასწავლო ლექსიკონები. აფხაზური, ჩეჩნური, ხუნძური, უდიური და ოსური ენებისათვის ანალოგიური ტიპის სახელმძღვანელოები არ მოიპოვება არც ქართულ და არც რომელიმე ევროპულ ენაზე. წარმოდგენილი პროექტი ამ მხრივ ინოვაციურია. სახელმძღვანელოთა შესადგენად, გამოყენებული იქნება ე.წ. კლასიკური ანუ ფუნდამენტური მეთოდი, აპრობირებული ევროპულ ენათა უმაღლესი სასწავლებლებისათვის განკუთვნილი პრაქტიკული სახელმძღვანელოებისათვის. ცხადია, გათვალისწინებულია დასახელებულ ენათა სპეციფიკა. მათი აგებულების ამა თუ იმ საკითხის გაგების გასაადვილებლად, ამ ენათა მონაცემები წარმოდგენილი იქნება ქართული ენის შესაბამის მონაცემებთან შედარება-შეპირისპირების ფონზე. გამოყენებულია აგრეთვე ლინგვოსოციოკულტურული მეთოდი, რომლის მეშვეობითაც ენის შემსწავლელი გაეცნობა ამ ენებზე მეტყველი ხალხების კულტურულ რეალიებს. პროექტს ახორციელებენ აფხაზური, ჩეჩნური, ხუნძური, უდიური, ოსური ენების პრაქტიკულად მცოდნე სპეციალისტები და ამ ენებზე მეტყველ ხალხთა წარმომადგენლებიც (რ.მარღანია, ი.ტიგიევი, რ.ფარეულიძე). გათვალისწინებული იქნება ჩრდილოკავკასიელ კოლეგათა რჩევებიც. პროექტის ფარგლებში განხორციელებული მუშაობის შედეგები არც თუ უმნიშვნელო როლს შეასრულებს ჩვენი ქვეყნის საგანმანათლებლო,სამეცნიერო, კულტურული, საზოგადოებრივი სფეროს განვითარებაში; გარკვეულ წვლილს შეიტანს აფხაზი, ოსი და ქართველი ხალხების ურთიერთობათა დარეგულირებაში; ხელს შეუწყობს ჩეჩენ, დაღესტნელ და ქართველ ხალხებს შორის კეთილმეზობლური და სამეცნიერო- კულტურული ურთიერთობების განმტკიცების საქმეს. ხსენებულ ენებზე მეტყველი ხალხები მცირე ჯგუფების სახით სახლობენ საქართველოშიც. სახელმძღვანელოების შექმნამ უნდა უზრუნველყოს საქართველოში მცხოვრებ ამ ეთნიკურ უმცირესობათა ენების სწავლება, შესწავლა და მეცნიერული კვლევა. გარდა ამისა, პროექტის მიზანია შეძლებისდაგვარად შეუწყოს ხელი საფრთხის წინაშე მდგომი ზოგიერთი ენის (მაგ., უდიურის) ცალკეული პრობლემების მოგვარებას. პროექტის შედეგები რეალურად გამოყენებულია საუნივერსიტეტო სასწავლო პროგრამების განხორციელებაში. პროექტის დასრულებისთანავე დასახელებულ ენათა ხუთი პრაქტიკული სახელმძღვანელოს ელექტრონული ვერსია განთავსდება კავკასიოლოგიის ინსტიტუტის ვებგვერდზე (caucasiology.tsu.ge), ხოლო ამის შემდგომ მოკლე ხანში გამოიცემა უნივერსიტეტისა და სხვადასხვა ფონდების მხარდაჭერით. მომავალში განზრახულია აგრეთვე სპეციალური სასწავლო ვებგვერდის შექმნა, სადაც განთავსდება პროექტის ფარგლებში გამზადებული მასალის ელექტრონული ვერსია ქართულ, რუსულ, ინგლისურ ენებზე. ვებგვერდზე, თანამედროვე კომპიუტერული ტექნოლოგიების გამოყენებით, ამჯერად პარალელურად იქნება წარმოდგენილი იმავე მასალის აუდიო ვერსიაც. ამგვარი ვებგვერდის შექმნა უფრო მეტად გაზრდის ენათა სწავლებისა თუ სწავლის ეფექტურობას კავკასიური ენებითა და ოსურით დაინტერესებული პირებისათვის მსოფლიოს ნებისმიერ ქვეყანაში.

წყარო: rustaveli.org.ge